meczet kruszyniany podlasie
Europa,  Podlasie,  Polska

Podlasie – tatarskie meczety w Kruszynianach i Bohonikach

„Nazywają siebie Polskimi Tatarami. Polscy Tatarzy – zachowali religię, tradycję oraz kuchnię. Nie mówią językiem tatarskim, ale mówią po polsku. W ostatnim spisie narodowym 1916 osób opisało się jako – narodowość Polska, pochodzenie tatarskie.” Podlasie to jedyne miejsce w Polsce, w którym znajdują się pierwsze tatarskie meczety – w Kruszynianach i Bohonikach.

Jeżeli jesteście zainteresowani zwiedzaniem Podlasia, to zajrzyjcie do mojego drugiego wpisu pt. Najpiękniejsze cerkwie Podlasia.

Tatarzy na ziemiach podlaskich

W jaki sposób Tatarzy trafili na Podlasie?

Przekaz przewodnika z Kruszynian: „Pierwsze osiedla Tatarskie powstały na Litwie (pod Wilnem) już w XIV wieku. Tatarzy w Kruszyniach mieszkają od 12.03.1679 roku. Król Jan III Sobieski nie miał czym zapłacić Tatarom za służbę wojskową, dlatego ofiarował im ziemieBohoniki, Kruszyniany, Studzianka. Meczet w Studziance spalono w 1915 roku. Tatarzy jako żołnierze otrzymywali szlacheckie nazwiska i herby, stali się niepełnoprawną szlachtą. Mieli prawo do sądu, służby ale nie mogli głosować w czasie sejmików szlacheckich.

Z Kruszynian pochodzą takie polskie nazwiska Tatarów jak – Murawski, Bogdanowicz, Popławski, Aleksandrowicz, Ahmatowicz, Asanowicz. Tatarzy nadawali imiona tureckie i arabskie, np. Dżanetta, Fatima, i starotestamentowe – Adam, Ewa, Jakus itp. Aleksander to np. Ali, a Mustafa to Stefan (zapisy w wersji polskiej lub tureckiej). W wojnach polsko-tureckich Tatarzy polscy walczyli z Tatarami krymskimi. „Ani Bóg, ani Prorok nie każe Wam grabić ani zabijać, a nam być niewdzięcznymi. Pokonujemy Was nie jako braci swoich„. W 1688 roku wieś Kruszyniany odwiedził król Jan III Sobieski. Kiedy Tatarzy byli żołnierzami, Tatarki zajmowały się ogrodnictwem, a Tatarzy przewozami na furmankach i garbarstwem. Kiedyś było bardzo dużo zakładów garbarskich.”

„Po II wojnie światowej (po ustaleniu granic) tylko 2 z 19 meczetów zostało na terenie Polski. Pozostałe znajdują się pomiędzy Mińskiem a Wilnem. Meczety poza granicami Polski dalej są czynne, a na Litwie mieszkają muzułmanie litewscy tzw. Lipkowie.”

Tatarzy współcześnie

Przewodnik opowiadał: „Na ten moment we wsi Kruszyniany mieszka 30 rodzin, najwięcej jest prawosławnych i katolików. Tatarskich rodzin jest 8. Meczet utrzymuje Muzułmańska Gmina Wyznaniowa, złożona ze 120 osób, którzy pochodzą z Kruszynian, ale większość mieszka w Białymstoku. W meczecie wierni modlą się w piątki latem (bo mieszka ich wtedy więcej) albo przyjeżdżają 9 razy do roku na główne święta Islamu. Dzieci z Kruszynian i Sokółki chodzą w sobotę na dwie godziny do jednej szkoły podstawowej – tam uczą się podstaw zasad wiary i czytania po arabsku. Tatarzy mówią, że Kruszyniany i Bohoniki to Mekka i Medyna polskich Tatarów. W tych dwóch wsiach oraz w Warszawie są także czynne cmentarze tatarskie – mizary. Jeżeli Tatar umiera w innym mieście, to i tak jest pochowany na jednym z tych trzech cmentarzy. W Kruszynianach na cmentarzu najstarszy nagrobek pochodzi z 1699 roku.” Z kolei w Bohonikach żyje obecnie 6 tatarskich rodzin, a w całej Polsce jest około 2000 Tatarów. Poza Podlasiem, Tatarzy mieszkają w Gdańsku, Gorzowie Wlk. oraz Warszawie. W 1925 roku został założony Muzułmański Związek Religijny, a w 1992 roku Związek Tatarów Rzeczypospolitej Polski.

Dlaczego Kruszyniany to wyjątkowa miejscowość na mapie Polski?

Od wieków Kruszyniany to wieś wielu wyznań – islamu, prawosławia, judaizmu, katolicyzmu. Mieszkali w niej Polacy, Białorusini i Żydzi (do II wojny światowej). Aktualnie, w Kruszynianach mieszkają wyznawcy trzech religii – islamu, katolicyzmu i prawosławia.

Przewodnik opowiadał: „We wsi żyją wszyscy w zgodzie – katolicy, prawosławni, muzułmanie. Wszystkie święta obchodzą wspólnie, i żartują że nie mają kiedy pracować.” Żona przewodnika jest katoliczką, a on jest muzułmaninem. Wspólnie wychowują dwójkę dzieci, z czego jedno jako katolika, a drugie jako muzułmanina.

Tatarskie meczety – dlaczego nie posiadają minaretów?

Podlasie i jego tatarskie meczety w Kruszynianach i Bohonikach to wyjątkowe miejsce na mapie Polski. Meczety stanowią prawdziwą architektoniczną mieszankę wielu stylów.

Architektura meczetów

Meczety nie posiadają charakterystycznych minaretów, to bardziej kościoły na planie krzyża. Żołnierze tatarscy nie znali się na budowaniu i zlecili wykonanie meczetów miejscowej ludności. Z kolei miejscowi budowniczy potrafili wybudować kościół, ale nigdy wcześniej nie budowali meczetów. Świątynie są drewniane i nie posiadają minaretów. Meczet w Kruszynianach wybudowano na planie prostokąta i posiada on dwie wieżyczki. Na szczycie wież znajdują się półksiężyce. Meczet pomalowany jest na kolor zielony, który wg niektórych tradycji uznawany jest za kolor Islamu.

Wnętrze meczetu

Całe wnętrza meczetów urządzone są zgodnie z muzułmańskimi tradycjami. Podczas wejścia do meczetu należy zdjąć obuwie. Wnętrze pokryte jest dywanami i zostało podzielono na dwie części – osobne sale dla kobiet i mężczyzn. Sale połączone są drewnianą ścianką, w której na wysokości 1 m znajduje się wolna przestrzeń przysłonięta firanką. Główne modlitwy odbywają się w sali dla mężczyzn. W środku możecie zauważyć charakterystyczne dla meczetu elementy – mihrab (nisza, która wskazuje kierunek Mekki) czy minbar (kazelnica, która znajduje się na prawo od mihrabu i jest miejscem wygłaszania kazań przez imana). Na ścianach znajdują się muhiry – obrazy z cytatami z Koranu. W meczetach nie mogą znajdować się obrazy z wizerunkami ludzi lub zwierząt, mogą być tylko cytaty z Koranu lub ornamenty roślinne. W tatarskich meczetach Iman wygłasza kazanie po polsku, a potem modlitwa odbywa się po arabsku.

Wnętrze meczetu w Bohonikach

Kilka słów o Islamie

Przewodniczka opowiadała: „Islam – oznacza pokój lub podporządkowanie się woli Boga. Islam głosi, że nie ma Boga prócz jednego Boga, a Mahomet jest jego wysłannikiem. Święty Koran był objawiony prorokowi Mohametowi przez Archanioła Gabriela. Do pierwszego objawienia doszło nocą, a kolejne objawienia trwały jeszcze przez 23 lata.” W Islamie dniem świątecznym jest piątek. Jednak nie oznacza to, że wtedy nie można pracować. Mężczyźni mają obowiązek wziąć udział w modlitwie w meczecie (Jummah – z arabskiego piątek, czyli modlitwa piątkowa), podczas której imam wygłasza khutbę, czyli kazanie. Z kolei kobiety mogą wziąć udział w tej modlitwie, ale nie maja takiego obowiązku.

Wnętrze meczetu w Kruszynianach

Tatarski meczet w Kruszynianach

Historia meczetu

Pierwszy meczet w Kruszynianach został wybudowany pod koniec XVII wieku. Obecny meczet powstał na miejscu dawnego, na przełomie XVIII i XIX wieku. W czasie II wojny światowej na meczet spadła bomba, która na szczęście nie wybuchła. W świątyni znajdował się hitlerowski szpital, ale na szczęście świątynia nie została poważnie zniszczona podczas wojny. W 2014 roku meczet został zbezczeszczony – na ścianach została namalowana świnia, oraz symbole Polski Walczącej. W podobny sposób zniszczono też nagrobki na muzułmańskim cmentarzu. Niestety, sprawców nigdy nie odnaleziono.

Informacje praktyczne – zwiedzanie meczetu

  • Godziny zwiedzania: 9.00-19.00 (od maja do września), ale zwiedzanie jest możliwe przez cały rok – od października do kwietnia należy się telefonicznie umówić na zwiedzanie.
  • Przewodnik: Dżemil Gembicki
  • Numer kontaktowy: 502 543 871.
  • Opłaty: 5 zł – osoba dorosła, 3 zł – dziecko
  • Noclegi: Tatarska Jurta

Tatarski meczet w Bohonikach

Historia meczetu

Pierwszy meczet w Bohonikach został wybudowany w XVII wieku, niestety, spłonął w wyniku pożaru. Obecny meczet w Bohonikach powstał około 1873 roku. W czasie II wojny światowej w meczecie znajdował się hitlerowski szpital. Na szczęście meczet został odbudowany. W środku meczetu zobaczycie nawet plany rozbudowy świątyni (m.in. o minarety), jednak rozbudowa ostatecznie nie uzyskała zgody konserwatora zabytków. Przeprowadzono tylko remont dachu i gruntowne odnowienie w 2005 roku.

Informacje praktyczne – zwiedzanie meczetu

  • Godziny zwiedzania: 8.00-20.00
  • Nas oprowadzała pani Eugenia Radkiewicz, która mieszka w domu naprzeciwko meczetu, a także ma możliwość nocowania turystów.
  • Numery kontaktowe: 85 711 9171 (p. Eugenia) oraz 667 037 691.
  • Opłaty: 5 zł – osoba dorosła, 3 zł – dziecko
  • Noclegi: u pani Eugenii lub w Domu Pielgrzyma, w którym także można skosztować tatarskiej kuchni

Okolice Kruszynian i Bohoników

Kruszyniany i Bohoniki leżą bardzo blisko granicy z Białorusią. Ciężko tam o dobry zasięg w telefonie czy asfaltowe drogi. Otaczają nas za to piękne widoki – lasy i pola.

Mam nadzieję, że odwiedzicie kiedyś Podlasie i tatarskie meczety w Kruszynianach i Bohonikach. 😊

Podoba się? To podziel się z innymi.

1
Dodaj komentarz

avatar
1 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
1 Comment authors
Karolina z Rudeiczarne.pl Recent comment authors
  Subscribe  
najnowszy najstarszy oceniany
Powiadom o
Karolina z Rudeiczarne.pl
Gość

Gdyby nie półksiężyce, na pierwszy rzut oka nigdy bym nie powiedziała, że to meczety! Zdecydowanie bardziej przypominają kościół czy cerkiew. Ale teraz już wiem, dlaczego 🙂
Przepiękne są te meczeciki! Jestem wielką fanką zwiedzania meczetów, więc odnalazłabym się tam! I kawał polskiej historii, niezwykle ciekawej!
Ale to co we mnie wzbudziło wielki gniew i żal, to wandale, którzy zniszczyli meczet i nagrobki… Ksenofobia dociera także i na Podlasie… bardzo smutne!